Covid-19 Pandemisi ve Yeşil Alanlar

Dünyadaki tüm bu kısıtlamalar insan davranışlarında bir takım değişikliğe neden oldu. Örneğin, karantinadaki insanlarla yapılan anket sonuçlarına göre, kahir ekseriyetle Covid-19’un psikolojik etkilerinin stres ve kaygı olduğu ortaya çıkmıştır.

Safa Balekoğlu

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Silvikültür Anabilim Dalı

2020 yılının ilk çeyreğinde, dünya Covid-19 virüsünün yayılma hızını yavaşlatmak için bir dizi eylem gerçekleştirdi. Bu eylemlerin çoğu, insanların hareket alanını büyük ölçüde kısıtlamayı amaçlayan karantina stratejilerinden oluşuyordu. İtalya, ulusal düzeyde kısıtlayıcı önlemler alan ilk ülke oldu. Başlangıçta (9-20 Mart 2020 tarihleri arasında), halka açık toplanmaların yasaklanmasına rağmen, açık havada yürüyüş ve bilumum sportif faaliyetlerde herhangi bir kısıtlama getirilmedi. Ancak pozitif vakalardaki hızlı artış, Sağlık Bakanlığı’nın her türlü fiziksel egzersizi veya evden 200 metreden öteye dahi yürüyüşe çıkmayı yasaklamasına neden oldu. Ardından İspanya sıkı tedbirler alarak yeşil alan ziyaretlerini tamamen yasakladı. Slovenya, Hırvatistan ve Litvanya’da, pandemi boyunca açık hava etkinliklerine izin verildi, ancak diğer insanlarla (aile veya yakın akrabalar dışında) mesafeyi korumak ve birkaç kişi arasında bile bir araya gelmekten kaçınmak için ciddi uyarılar yapıldı. Türkiye’de 10 Mart 2020’de ilk vakaların görülmeye başlaması ile birlikte 10 Nisan 2020’de birçok şehirde tam kapanma uygulandı.

Dünyadaki tüm bu kısıtlamalar insan davranışlarında bir takım değişikliğe neden oldu.  Örneğin, karantinadaki insanlarla yapılan anket sonuçlarına göre, kahir ekseriyetle Covid-19’un psikolojik etkilerinin stres ve kaygı olduğu ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, Dünya Sağlık Örgütü, karantina ve izolasyon gibi önlemlerin yalnızlık, depresyon, zararlı madde kullanımı, kendine zarar verme ve intihar girişimlerinin artmasına yol açacağını öngörmektedir.

Doğada vakit geçirmek, stresli yaşamın fiziksel ve psikolojik sağlığa olumsuz etkileriyle başa çıkmanın potansiyel bir yoludur. Kentsel yeşil alanlar (Şekil 1), insan sağlığı ve refahı için bu akut streslerin bazılarını potansiyel olarak iyileştirebilecek çok çeşitli faydalar sağlamaktadır. Doğayı deneyimlemek, psikolojik bunalım, boşanma, yas gibi olaylardan ciddi şekilde etkilenen bireylerin rehabilite edilmesinde kilit rol oynamaktadır.

Dünya yüzeyinin yalnızca yüzde beşi kentlerle kaplıdır, ancak karbon emisyonlarının çoğunun ortaya çıktığı ve ısı adalarının oluştuğu yerler de kentlerdir. Kent ağaçları (Şekil 2), kentsel ısı adası etkilerini azaltmak için bir araç olarak artan bir ilgi görmektedir. Kent ağaçları terleme yoluyla hava sıcaklığını soğutma gibi çok çeşitli temel faydalar sağlar. İklim değişikliği, çevresel bozulma ve Covid-19 salgını gibi mevcut küresel zorluklar, kentsel ağaçların ve yeşil alanların önemi konusunda farkındalığın artmasına neden olmuştur. Tam kapanma ya da sokağa çıkma kısıtlamalarında kent içi ağaçlarımızın ve yeşil alanlarımızın ne denli önemli olduğunu hepimiz bizatihi yaşadık ve anladık. Aslında Covid-19 pandemisi bize “Nasıl bir şehirde yaşamak istediğimizi” görmemize dair bir imkân sundu”.

İtalya, İspanya, Slovenya, Litvanya ve Hırvatistan’da yapılan bir çalışmaya göre, yeşil alanlar haftada birden çok ziyaret edilmekte ve ilginçtir ki, yeşil alanların ziyaret sıklık oranında pandemi öncesi ve pandemi döneminde bilimsel olarak bir fark bulunmamaktadır. Yeşil alanları ziyaret etme nedenlerine bakıldığında, ana sebebin fiziksel egzersiz (yürüyüş ya da koşma)  ve rahatlama olduğu görülmektedir.  Doğayı keşif, çocukları dışarı çıkarma ve köpeği dolaştırma ise ziyaret nedenleri arasında ikincil seçenek olmuştur.  Pandeminin yol açtığı en ilginç sonuç ise, “arkadaşlarla buluşma” aktivitesinin ziyaret nedenleri arasında nadir olduğu göze çarpmaktadır. “Köpeği dışarı çıkarma” faaliyetinin söz konusu tüm ülkelerde belirgin bir şekilde arttığı, özellikle İspanya’da tavan yaptığı gözlenmiştir. “Çocukları dışarı çıkarmak” ise en çok Hırvatlar tarafından dile getirilmiştir.

Yine aynı araştırmaya göre insanlar, pandemi öncesinde tercih ettiği yeşil alanı pandemi sırasında değiştirdiği ve bunun nedeninin de “insanlardan kaçmak” olduğunu dile getirmişlerdir. Katılımcılara  “Kapanma döneminde yeşil alanlara gitmeyi ne kadar özlüyorsunuz?” sorusuna ilginçtir ki, Litvanyalılar ve Slovenyalıların yarıdan fazlası hiç ya da çok az özlediği yanıtını vermiştir. Buna karşılık İtalyanlar ve İspanyolların çoğu, çok özlediklerini ifade etmişlerdir.

Yapılan birçok bilimsel çalışma, pandemi sırasında kent içi “yeşil” alanların önemini ve bunlara olan rağbeti gözler önüne sermiştir. Buna bağlı olarak, her vatandaşın evinden en az üç ağaç (yeteri büyüklükte) görebilmesi gerektiği şeklinde kurallar geliştirilmiştir. Örneğin,  Danimarka Frederiksberg Belediyesi, “her ev en az bir ağaç görmeli” şeklinde ağaç politikasına sahiptir.

Dünya çapında şehirler, insanlar için ciddi sonuçlar doğuran oldukça yüksek yaz sıcaklıklarına maruz kalmaktadır. Son yapılan çalışmalarda, 90 metrelik bir yarıçap içerisinde ağaçların en az %40’lık bir alanı gölgelemesinin hava sıcaklığını ciddi derecede düşürdüğü gözlenmiştir. Ayrıca kent ağaçlarının oluşturduğu bu gölgelikler ile hava kirliliği ve gürültüyü azaltma arasında da pozitif ilişki bulunmuştur. Bu çalışmalar temel alınarak, yeşillendirme konusunda en iddialı şehirlerden Barselona, Bristol, Kanberra, Seattle ve Vancouver gibi şehirler %30 gölgelik örtüsüne ulaşma hedefi belirlemişlerdir.

Bilimsel araştırmalar, yakınlardaki, özellikle görünür yeşilin ruh sağlığı ve esenliği için önemini ortaya koymaktadır. Örneğin Kanada’da her beş kişiden birinin ruh sağlığının bozuk olduğu ve bununla yaşamını idame ettirdiği belirtilmektedir. Bu durumun ulusal ekonomiye maliyetinin de en az 50 milyar dolar olduğu bildirilmektedir. Bu yüzden son zamanlarda Kanada’da doğanın ruh sağlığını nasıl etkilediğini değerlendiren çalışmalar yapılmaktadır.

Kent içi ağaçlar, antidepresan vb. ilaçları kullanma şansını azaltmaya yardımcı olduğu ve sadece bu yönüyle bakıldığında, kâinatı izlemek bile bu denli şifa iken; üzerinde tefekkür etmenin sonuçlarını siz düşünün…


KAYNAKLAR

Berdejo‐Espinola, V., Suárez‐Castro, A. F., Amano, T., Fielding, K. S., Oh, R. R. Y., & Fuller, R. A., 2021. Urban green space use during a time of stress: A case study during the COVID‐19 pandemic in Brisbane, Australia. People and Nature.

Canberra’s Living Infrastructure Plan: Cooling the City. ACT Government, Canberra. https://www.environment.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0005/1413770/Canberras-Living-Infrastructure-Plan.pdf.

Frederiksberg Kommune, 2018. Frederiksberg Kommunens Traepolitik. https://www.frederiksberg.dk/sites/default/files/2018-10/traepolitik.pdf.

Konijnendijk, C., 2021. The 3-30-300 Rule for Urban Forestry and Greener Cities, Biophilic Cities Journal, 4(2).

Mental Health Commission of Canada. Making the Case for Investing in Mental Health. Ottawa; 2016.

New ambitious target launched to double city tree canopy cover by 2050. Bristol Green Capital Partnership. https://bristolgreencapital.org/new-ambitious-target-launched-double-city-tree-canopy-cover-2050.

Rahman, Mohammad A., Astrid Moser, Thomas Rötzer and Stephan Pauleit., 2019. Comparing the transpirational and shading effects of two contrasting urban tree species. Urban Ecosystems. 22, 683–697.

Rugel, E.J., 2019. Connecting natural space exposure to mental health outcomes across Vancouver, Canada. PhD dissertation. The School of Population and Public Health, University of British Columbia, Vancouver.

Traverso, V., 2020. Which trees reduce air pollution best? BBC Future Planet. https://www.bbc.com/future/article/20200504-which-trees-reduce-air-pollution-best.

Trees for Life: Master Plan for Barcelona’s Trees 2017 – 2037. C40 Knowledge Hub. https://www.c40knowledgehub.org/s/article/Trees-for-Life-Master-Plan-for-Barcelona-s-Trees-2017-2037.

Ugolini, F., Massetti, L., Calaza-Martínez, P., Cariñanos, P., Dobbs, C., Ostoić, S. K., … & Sanesi, G., 2020. Effects of the COVID-19 pandemic on the use and perceptions of urban green space: An international exploratory study. Urban forestry & urban greening, 56, 126888.

Ziter, Carly D., Eric J. Pedersen, Christopher J. Kucharik, and Monica G. Turner., 2019. Scale-dependent interactions between tree canopy cover and impervious surfaces reduce daytime urban heat during summer. Proceedings of the National Academy of Sciences. 116(15), 7575-7580.