Tohum saklanarak değil, toprağa atılarak çoğalır. Ve infak, insanın ektiği en değerli tohumdur.İnfakın en temel ilkelerinden biri akıştır. Çünkü varlık, özü itibariyle durağan değil, akışkan bir düzendir.
Ahmet POÇANOĞLU
Emekli Konya İl Müftüsü
“Bu, kendisinde şüphe olmayan kitaptır. Muttakiler için yol göstericidir. Onlar gayba inanırlar, namazı dosdoğru kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimizden Allah yolunda infak ederler.”
(Bakara 2–3)
Bu ayetler, varlığın akışını nizama koyan bir anlayışı ortaya koyar. Bize insanın hem iç dünyasını hem de dış dünyayla kurduğu ilişkiyi kökten dönüştüren bir çerçeve sunar.
Bu çerçevede; İlk nitelik: gayba iman.
Gayba iman eden insan, varlığın mekanik değil, anlam yüklü bir süreç olduğunu kabul eder. Bu iman, insanın bilgi anlayışını belirler; onu yalnızca deney ve gözleme hapsolmuş dar bir gerçeklik algısından kurtarır. Böylece varlık alemi derinlik kazanır.
İman; bilgi, hikmet ve marifet üzerine bina edilir. Bu temeller üzerine kurulan İslam medeniyeti ise aynı zamanda bir infak medeniyetidir. Müslüman, kâmil imana sahip olmak için; yardımlaşmayı ve paylaşmayı hayatın merkezine alır. Çünkü Peygamber Efendimiz (SAV), ümmeti bir binanın tuğlaları, bir bedenin azaları gibi tasvir etmiştir. Bu tasvir, bireysel değil, kardeşlik üzerine kurulu bir hayat anlayışını ifade eder. Bu bilinçle mümin, sahip olduğu imkânları sadece kendisi için değil; ailesi, akrabası, komşusu ve insanlık için kullanır. Onun hayatında infak, arızi bir davranış değil, sürekli bir akıştır:
“Mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak edenler için Rableri katında mükâfat vardır.” (Bakara 274)
İkinci nitelik: namazı ikame etmek.
“İkame” kelimesi, namazı sadece kılmak değil; onu hayatın merkezine yerleştirmek anlamına gelir. Namaz, zamanı bölmek için değil; zamana anlam kazandırmak içindir. Günde beş vakit namaz, insanın zaman algısını dönüştürür. Zaman artık sadece geçip giden bir süreç değil; hesap verme anlayışı ve kulluk bilinciyle örülmüş bir akış hâline gelir. Böylece iman, soyut bir kabul olmaktan çıkar; zamanın içine yerleşir.
Üçüncü nitelik: infak.
“Kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler” ifadesi, mülkiyet anlayışını kökten değiştirir. Çünkü ayet “kazandıklarından” değil, “verdiğimiz rızıktan” der. Bu ifade bize şu hakikati öğretir: Malın gerçek sahibi Allah’tır; insan ise sadece emanetçidir. Bu nedenle infak, insanın kendi malını vermesi değil; kendisine emanet edilen nimeti, sahibinin rızasına uygun şekilde harcamasıdır.
Ayetlerde geçen “يُنْفِقُونَ” fiili ise infakın sürekliliğini ifade eder. Yani infak, ara sıra yapılan bir yardım değil; müminin hayatına yayılan bir yaşama biçimidir.
İnfakın Üç Mertebesi
- Mal ile infak
Zekât, sadaka ve toplumsal harcamalar bu kapsamdadır. - Beden ile infak
Yardım etmek, hizmet etmek, yük taşımak, yol göstermek gibi eylemler bu gruba girer. - İlim ile infak
En yüksek mertebedir. İnsanlara hakikati öğretmek, rehberlik etmek sadaka-i câriyedir.
Kâmil mümin, bu üç alanın tamamında infak eder.
Hz. Peygamber (SAV) bu hakikati şöyle ifade eder:
“Her iyilik sadakadır.”
Bu anlayışa göre infak: Sadece mal ile değil, bedenle, sözle, ilimle de gerçekleşir.
İki kişi arasında adaletle hükmetmek, birine yol göstermek, yoldaki eziyeti kaldırmak, güzel söz söyleme, tebessüm etmek… Bunların tamamı sadaka olarak kabul edilmiştir. Bu yönüyle infak, zenginlere mahsus bir ibadet değil; herkesin her gün yaşayabileceği bir ahlâktır.
Tohum Meseli
Kur’ân, infakı somut bir temsil ile anlatır:
“Allah yolunda infak edenlerin durumu, yedi başak bitiren bir tohuma benzer; her başakta yüz tane vardır.” (Bakara 261)
Bu benzetme son derece çarpıcıdır. Çünkü Kur’ân infakı bir ticaret değil, bir ziraat olarak anlatır. Ticarette hesap vardır. Ziraatta ise sabır…
Tohum toprağa atıldığında görünürde kaybolur. Fakat hakikatte çoğalmanın başlangıcıdır. İnfak da böyledir: Verilen şey azalmaz; aksine çoğalır.
Bir iyilik:
- Bir duaya,
- Bir gönül dirilişine,
- Bir hayatın değişmesine dönüşebilir.
İnfakın Ahlâkı: Tehlikeler ve İncelikler
İnfakı değersizleştiren iki büyük tehlike vardır:
- Menn (başa kakma)
- Eza (incitme)
Kur’ân bu durumu, toprağı kaybolmuş kayaya benzetir (Bakara 264). Görünüşte bir şey vardır; fakat gerçekte bereket yoktur. Aynı şekilde riya ile yapılan infak da bereketsizdir. Çünkü infakın kökü ve aslı ihlâstır.
Kur’ân’ın infak anlayışı, sadece ihtiyaç fazlasını dağıtmakla sınırlı değildir. Asıl sınav, insanın: sevdiği şeyle, bağ kurduğu şeyle, hatta bazen kendisinin de ihtiyaç duyduğu şeyle imtihanıdır. Bu hakikat, Kur’ân’ın şu temel ilkesinde ifadesini bulur:
لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتّٰى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ
“Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe birr’e (gerçek iyiliğe) ulaşamazsınız.” (Ali İmran Suresi; 92. Ayet)
İnfakın en yüksek mertebelerinden ise de îsâr, yani kişinin kendisi ihtiyaç içinde olsa bile başkasını tercih edebilmesidir. Kur’ân, bu ahlâkî zirveyi şöyle tasvir eder:
“Kendileri muhtaç olsalar bile, onları kendilerine tercih ederler.” (Haşr Suresi; 9)
Bu ayet, infakın sadece fazlalıktan vermek olmadığını; aksine, insanın kendi ihtiyaçlarına ve nefsine rağmen başkasını tercih edebilmesi olduğunu ortaya koyar. Burada infak, ekonomik bir paylaşımın ötesine geçerek ahlâkî bir yüceliş hâline gelir. Bu ise kalpteki bencilliğin çözülmesi, yerine merhamet merkezli bir varlık anlayışının yerleşmesi demektir.
İnfakın Psikolojisi: Fakirlik Korkusu
İnsanın infak etmesinin önündeki en büyük engel, kaybetme korkusudur:
“Şeytan sizi fakirlikle korkutur…” (Bakara 268)
Oysa ilâhî vaat açıktır:“Ne infak ederseniz Allah onun yerine başkasını verir.” (Sebe 39)
İnfak, sadece vermek değil; Allah’a güvenmektir, tevekküldür.
Geleceği Korumak, Malı Korumak
Kur’ân, insanın geleceğini biriktirmekle değil; doğru vermekle güvence altına alacağını bize öğretir (Bakara 266).
İnfak; malı eksiltmez-korur ve çoğaltır, kalbi genişletir, toplumu dengeler, geleceği korur. Çünkü hakikat şudur: Tohum saklanarak değil, toprağa atılarak çoğalır. Ve infak, insanın ektiği en değerli tohumdur.İnfakın en temel ilkelerinden biri akıştır. Çünkü varlık, özü itibariyle durağan değil, akışkan bir düzendir. Kur’ân’da servetin belli ellerde dolaşması eleştirilir İnfak bu akışı insanın eliyle vererek sürdürmesidir.
- Su akarsa temizlenir.
- Kan dolaşırsa hayat sürer.
- Servet dolaşırsa toplum dengelenir ve adalet hâkim olur.
İnfak, bu evrensel akış yasasının ahlâkî karşılığıdır. Cimrilik ise bu akışı keser; varlığı daraltır ve bozar.