Zübeyir Şekerci
İnsicam’daki yazıları
38 yazıCümbez’in Altında Gölgelenmek
Namaz sonrası bir süre cami mimarisini inceledikten sonra caminin arka tarafında kalan 28 Mehmet Çelebi’nin kabrini ziyaret ettik. 18. yüzyılda Paris Sefirliği yapan 28 Mehmet Çelebi, Osmanlı’nın modernleşmesinde öncü rol oynamıştır. Lale Devri’ndeki Osmanlı’nın mimari çehresindeki değişimde kendisinin gözlemleri etkili olmuştur. İlk matbaa yine onun oğlu tarafından kurulmuştur. Patrona Halil İsyanı’na adı karıştığı için sürüldüğü Kıbrıs’ta 1732’de vefat etmiştir. Bugünden baktığımızda merhumun Osmanlı dönüşümündeki “katkı”sı nelere sebep oldu? Bu başka bir yazının konusu diyelim…
Zübeyir Şekerci · Sayı 69DenemeKoski Mehmet’in Avlusuna Ne Oldu?
Çarşıyı geçtikten sonra sağ taraftaki çarşı girişine inşa edilmiş Yavuz Sultan Selim Camii’ne uğradım. Mostar’daki en eski vakıf eserlerinden olan camiinin cemaati Osmanlı döneminde köprü ve kulelerdeki görevli askerlerden oluşmaktadır. Taş işçiliğinin önem teşkil ettiği sade ve ufak bir camii. İçeri girdiğimde özellikle duvarların restoreye ihtiyacı olduğunu fark ettim. Tezyinler silikleşmiş. Camiyi geçtikten sonra küçük Mostar olarak da bilinen Eğri Köprü’nün oraya varmıştım. Altından sayha sayha akan nehir, fevkalade bir atmosfer… Köprüyü geçtikten sonra hemen kıyıdaki Tabakçı Nezir Ağa Camii’ne geldim. 17. yüzyıl ürünü camii rivayete göre civardaki tabakhane çalışanları adına inşa ettirilmiştir. Nitekim Tabakhane Camii olarak da anılmaktadır. Altından akarsu geçen (Radobalya Deresi’nin bir kolu) camiinin 20 metrelik de bir minaresi bulunuyor. Camiinin kapısı kilitliydi. Kapının girişinde son cemaat yeri bulunuyor. Camiden çıkıp nehrin kıyısına indim.
Zübeyir Şekerci · Sayı 66DenemeGazi Hüsrev’in Avlusunda Kaybolmak
Bosna Savaşı’nda tam 1425 gün muhasara altında kalan, keskin nişancıların “insan safarileri” düzenleyecek kadar canavarlaştığı ve çetniklerin çoluk çocuk gözetmeksizin katliam yaptığı bir belde olmasına karşın Aliya’nın önderliğinde mücadelesini vermiş ve istiklale kavuşmuştur.
Zübeyir Şekerci · Sayı 65DenemePlaj Kültürü yahut Şehrin Sana Sunamadıkları
Budva, Karadağ’ın kıyı şehirlerinden… Şehrin tarihsel serencamına baktığımızda 2500 yıl öncesine kadar gidilebilir. İliryalılar, Antik Yunan, Roma ve akabinde uzunca süre Venedik himayesinde kalan şehri 16. yüzyılda Kaptan-ı Derya Müezzinzade Ali Paşa riyasetinde Osmanlı fethetse de kısa bir süre sonra yeniden Venedik hâkimiyetine girmiştir.
Zübeyir Şekerci · Sayı 64DenemeKaradağ’da Varlık Mücadelesi
Ülgün’ün Osmanlı ile ilk teması Fatih Sultan Mehmet döneminde olsa da tam hâkimiyet 1573’te Kaptan-ı Derya Müezzinzade Ali Paşa tarafından Venediklileri mağlup ederek sağlanmıştır.
Zübeyir Şekerci · Sayı 63Denemeİstanbul- Tiran Arasında Kardeşlik Köprüsü
Kapının önünde duran bir görevli “turistik mi ibadet mi?” kabilinden soru yöneltiyor ve ona göre içeriye alıyordu. Caminin içerisine girdikten sonra hemen soldaki merdivenler abdesthaneye çıkarıyor. Abdesti aldıktan sonra namazı kılmış ve sonrasında içeriyi incelemiştim. Ertesi gün geldiğimde görevliye namaz kılacağımı zikrettikten sonra içeriye girmiştim. Namaz kıldıktan sonra bir süre kuran okumuş ve camiyi seyretmiştim.
Zübeyir Şekerci · Sayı 62DenemeBir Şehrin Tarihinde Kaybolmak
Sahilin sol yakasından yürümeye başladım. Yürümeye devam ettikçe sabahtan keşfedemediğim köprüyü ve ardındaki güzergahı keşfettim. Bisiklet yolu, kamp yerinin olduğu bu bölge mehtabı seyredip tefekküre dalabilme fırsatı sunmuştu bana. Bir banka oturduğumda karşımda ufuk çizgisini göremediğim Ohri Göl’ü, tepemde ay ve yıldızlar.
Zübeyir Şekerci · Sayı 60DenemeTarihin Seyri yahut Modern Bir Dikotomi
Taşköprü’ye doğru inerken heykel seremonisi de başlamıştı. Süs havuzundan köprünün her iki yakasına değin her yerde onlarca heykel. Osmanlı çekildikten bu yana Müslüman Türk varlığını adım adım ortadan kaldırmanın bir göstergesi.
Zübeyir Şekerci · Sayı 59DenemePrizren: 21. Yüzyılda Bir Osmanlı Panoraması
Namaz vakti gelmiş, içeriye girdiğimizde ezan okunmak üzereydi. Aslında vaktin bir 10-15 dakika sonrasında okunuyordu ezan. Bunun sebebini Ülgün’de tanıştığım vaizden öğrenecektim: Ezan vakitleri, gün içindeki çalışma vakitlerine göre ayarlanmıştı. Camii derneği mütevellisinden olduğunu öğrendiğimiz Cengiz Abi, bizim Türk olduğumuzu öğrenince hemen “Ezanı okur musunuz?” sorusunu yöneltti.
Zübeyir Şekerci · Sayı 57DenemeÖnce Büyükler Ziyaret Edilir
Meşhed’i ziyaret etmek istediğimizi söyleyince, Bahar Hanım “Neden Türkiye’den buraya gelen her Türk, ilk olarak oraya gitmek istiyor?” kabilinden bir soru sordu. Ali bu soruya, “Bir yere gidildiği zaman önce büyükler ziyaret edilir,” diye cevap verdi. Ben de ilave olarak, “Ölü yahut diri fark etmez,” dedim.
Zübeyir Şekerci · Sayı 57DenemeNeyi Göz Ardı Ediyoruz?
Boyundan aşağısı tutmayan Şeyh Ahmet Yasin’in aşıladığı şuur somutlaşmış, Filistin halkı bir yandan zikrini eksik etmezken öte yandan taş ve sapanın yerini düşmanı yıldıracak silahlar almıştı. Şehit Ebu Ubeyde’nin belagatı, Şehit Yahya Sinvar’ın cesareti ve toprağını onca acıya rağmen terk etmeyen Filistin halkının kahramanlığı... İşte bunlar göz ardı ettiğimiz (yahut ettirildiğimiz) şeyler.
Zübeyir Şekerci · Sayı 56DenemeSeyahatin Sunusu yahut Kameranın Gözünden
Kadim bir öğreti olan seyahat, bugün yerini bir “görsel” şölene bıraktı. Bugün artık seyahatin “tecrübesi”, yerini kimin gittiğine bıraktı. Alelade bir “rutin” haline dönüşen seyahat, sadece gezen kişiyi değil, gezilen bölge insanını da menfi anlamda etkiledi. Gelecek olan “turist”e göre bir hazırlık, tabiri caizse yapay muamele söz konusu. “Tanrı misafiri” gitti yerine “döviz getirisi” geldi.
Zübeyir Şekerci · Sayı 55DenemeEskişehir: İstanbul’a Açılan Kapı
Son olarak 2013-2014 yıllarında bugünkü hüviyetine kavuşan cami engellileri de gözeterek yeniden restore edilmiştir. Girişte yürüme engelliler için asansör bulunan camide Cuma günleri hutbe okunurken işitme engelliler için de işaret diliyle hutbenin irad edildiği bir projeksiyon bulunmaktadır. Engelsiz Cami Projesi ilk olarak aynı mahalledeki Hacı Hasan Camii’nde başlatılmıştır.
Zübeyir Şekerci · Sayı 54DenemeJohn Lennon’ın Semerkant’ta İşi Ne?
Zübeyir Şekerci · Sayı 53DenemeKadim Şehrin Bize Söyledikleri
Şehir, en parlak dönemini Samaniler devrinde yaşamıştır. Uhdesinde birçok âlim, derviş ve şair yetişmiştir. İslam mimarisinin müşahhas örnekliği, şehirde inşa edilen birçok eserle vuku bulmuştur. 1920’lerde başlayan Rus işgaline değin şehir, inişli çıkışlı da olsa merkeziliğini korumuştur.
Zübeyir Şekerci · Sayı 52DenemeTaşkent’te Bir Değişim Rüzgârı yahut Gelenekten Beslenmek
Barakhan Medresesi, 16. yüzyılda inşa edilmiş ve ismini Müslüman Türk hükümdar Barak Han’dan almıştır. Sovyet dönemine kadar eğitim faaliyetlerinin sürdüğü medrese, bugün müze olarak kullanılıyor. Mavi kubbeleri, işlenmiş çinileri ve estetik mimarisiyle mest edici bir yapıdır. Ancak günümüzde yalnızca hediyelik eşya satanların dışında ilmi faaliyetlerinin olmaması oldukça düşündürücü.
Zübeyir Şekerci · Sayı 51DenemeTanrı Dağlarının Eteklerinde Bir Tefekkür Esintisi
Zübeyir Şekerci · Sayı 50DenemeAlmatı'dan Bize Kalan
Kazakistan özelinde, genel olarak Türkistan coğrafyasında yemekler et ağırlıklıdır. Elbette coğrafya, yemek kültürünü de şekillendiriyor; hayvancılık oldukça yaygın. Yemekleri yedikten sonra, her Türk’ün yaptığı gibi rastladığımız bir Türk restoranında çay içtik. Türk olduğumuz anlaşılmış olacak ki çayların bir kısmı ikram edildi. Çay faslının ardından otele döndük.
Zübeyir Şekerci · Sayı 48DenemeMadrid Deyince yahut Endülüs’ten Bir Parça
Şehir, diğer Endülüs şehirlerine göre “İslami” hafızadan oldukça uzaktı. Bugün şehri gezen birisi, burada bir zamanlar kocaman bir cami olduğunu ve bu caminin bünyesinde büyük âlimlerin yetiştiğini idrak edemeyebilir. Çünkü Reconquista sonrası cami yıkılmış, yerine bir kilise inşa edilmişti. Akabinde, İspanya’nın başkenti olması hasebiyle şehir, “öteki” unsurlardan büyük ölçüde arındırılmıştı.
Zübeyir Şekerci · Sayı 47Denemeİşbiliyye’den Faro’ya
Günümüzde müze hüviyetine sahip katedral Reconquista sonucu 1248’de önce kiliseye çevrilmiş daha sonra minaresi hariç tamamı yıkılıp katedral inşa edilmişti. Kahverengi ve sarının açık tonlarının hâkim olduğu, 101 metre yüksekliğindeki minare çan kulesine çevrilmiş ve UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine dâhil edilmiş.
Zübeyir Şekerci · Sayı 46DenemeRonda: Uçurumun Kenarında Ölesiye Mücadele
Cephe tarafından çıkıp geçtiğimiz yakanın içerisine doğru hareket etmiş ve bu sefer daha geniş cephesine gelmiştik. Sarının turuncuya, yeşilin kahverengiye selam verdiği bir anın içinde kaybolmuştuk adeta. Rahman suresini okumaya başlamıştım içimden. Modern insanın başaramadığı bir “şey” vardı bu kasabada: Tabiatla barışık bir mimari anlayış. Kanyonun yamacına inşa edilirken tabiatla uyum sağlanmış ve günümüzde dahi bu estetik halini koruyabilmiş.
Zübeyir Şekerci · Sayı 45DenemeEndülüs’ün Kalbi yahut El Hamra’nın Bize Söyledikleri
İhtişam ve ihanetin, yükseliş ve düşüşün ikiliğinde El Hamra bize birçok şey söylemektedir. İslam mimarisinin en büyüleyici eserlerinin başlarında gelmesinin yanı sıra İbn Haldun, kendisi 1363-65 arasında saray mensubudur, Mukaddime’sinde Nasri hanedanlığını ve özelde sarayın şatafatını sert şekilde eleştirmiştir.
Zübeyir Şekerci · Sayı 43DenemeKurtuba'da Rahmete Yakalanmak
Mimarisiyle bizi tesiri altına alan caminin estetik kaygılarla ziyarete gelen turistleri manevi atmosferi menfi derecede etkiliyordu. Akif Emre’nin turistik kolonyalizm ifadesi tecessüm ediyordu. Bir ibadethane için münasip olmayan giyinmenin sebebi turistik kaygılar mı yoksa Katolisizmin geldiği nokta mıydı?
Zübeyir Şekerci · Sayı 42DenemeKatalan Diyarında: Nou Camp’tan La Sagrada Familia’ya
Bir şehri tam manasıyla tanımada kenar mahalleri de deneyimlemek önemlidir. Dar sokaklardan geçerken irili ufaklı lokantalar, barlar ve dükkânlar bizi karşılıyordu. Yemek yiyeceğimiz yere geldiğimizde mekânın çevresini pek beğenmemiş ve gelirken gördüğümüz Hint restoranına girdik.
Zübeyir Şekerci · Sayı 41