Süheyl Ünver'le Sohbetler kitabının Ahmed Amiş Efendi ile başlayan ilk sohbetleri, yalnızca bir mürşidin hatırasını anlatmaz; aynı zamanda Süheyl Ünver'in şahsiyetini kuran temel damarları da görünür kılar. Bu ilk sayfalarda okuyucu; henüz tarihçi, hekim ve sanat tarihçisi kimliklerinden önce, manevî köklerini arayan, geçmişle bağını titizlikle koruyan ve hafızayı bir emanet olarak gören bir Süheyl Ünver ile karşılaşır.
Ünver'in dünyasında Amiş Efendi, yalnızca geçmişte yaşamış bir tasavvuf büyüğü değildir. O, çocukluk hafızasının merkezinde yer alan, aile tarihini şekillendiren ve sonraki hayatında hakikati anlamlandırmasına yardımcı olan bir irfan halkasıdır. Ailesinin Amiş Efendi ile kurduğu münasebetleri büyük bir dikkatle aktarması, sözlerin nasıl gerçekleştiğini örneklerle anlatması ve yıllar sonra dahi bu hatıraları araştırmaya devam etmesi, onun tarih anlayışının da ipuçlarını verir. Süheyl Ünver için tarih, yalnızca belgelerden ibaret değildir; yaşayan hafıza, aile anlatıları ve güvenilir rivayet zincirleri de tarihin ayrılmaz parçalarıdır. Bu sebeple herhangi bir bilgiyi kolayca kabul etmez; farklı kaynakları karşılaştırır, doğruluğunu araştırır ve kanaatini sağlam deliller üzerine inşa eder.
Sohbetlerde dikkat çeken en belirgin vasıflardan biri, onun "vefa" duygusudur. Çocukluğunda duyduğu birkaç cümleyi onlarca yıl sonra yeniden araştırması, Amiş Efendi hakkında müstakil notlar tutması ve unutulmaması gerektiğine inandığı şahsiyetleri gelecek nesillere aktarma gayreti, Ünver'in bütün ilmî hayatını besleyen ahlâkî zemini gösterir. Onun nazarında ilim, yalnızca yeni bilgiler üretmek değil; kendisine ulaşan mirası eksiltmeden devretmektir.
Bu sohbetler aynı zamanda Süheyl Ünver'in araştırmacı karakterini de bütün açıklığıyla ortaya koyar. Duyduğu her bilgiyi kaynağına ulaştırmaya çalışan, sahaflarda yıllarca kitap arayan, bir cümle için eski eserleri inceleyen ve rivayetlerin güvenilirliğini sorgulayan titiz bir ilim adamı profili belirir. Merakı yüzeyselliği kabul etmez. Küçük gibi görünen ayrıntılar onun zihninde büyük anlamlar taşır. Bu yönüyle Ünver, sadece bilgi toplayan biri değil; bilgiyi süzen, tasnif eden ve anlamlandıran bir kültür hafızasıdır.
Sohbetlerden çıkan bir başka özellik ise tevazudur. Kendisini merkeze koymaktan özellikle kaçınır. Anlattığı her hadise, dönemin âlimlerini, mutasavvıflarını ve kültür insanlarını görünür kılma çabasına dönüşür. Kendi hayatını anlatırken bile esas kahramanlar çoğu zaman başkalarıdır. Bu tavır, onun şahsiyetinde ilim ile ahlâkın birbirinden ayrılmadığını gösterir.
Amiş Efendi'nin sözlerine yaklaşımında da dikkat çekici bir denge vardır. Naklettiği menkıbeleri körü körüne aktarmak yerine, bunların aile hayatındaki tezahürlerini ve tarihî kaynaklardaki karşılıklarını birlikte değerlendirir. Böylece hem tasavvufî geleneğe hürmet eder hem de araştırmacı ciddiyetinden taviz vermez. Maneviyat ile ilmî disiplin, onun şahsiyetinde birbirini tamamlayan iki unsur hâline gelir.
Bu ilk sohbetlerden hareketle çizilen Süheyl Ünver portresi; köklerine bağlı, güçlü bir hafızaya sahip, vefayı ilmin ayrılmaz şartı kabul eden, kültürel mirası büyük bir hassasiyetle koruyan ve geçmişi bugüne taşıma sorumluluğunu omuzlarında hisseden bir münevver portresidir. Onun için medeniyet, müzelerde sergilenen bir geçmiş değil; yaşayan insanların hafızasında, sohbetlerinde ve hatıralarında devam eden canlı bir mirastır. Bu sebeple sohbet etmeyi de en az kitap yazmak kadar önemli görür. Çünkü ona göre medeniyet, yalnızca metinlerle değil; insanın insana aktardığı sözle, hatırayla ve yaşayışla da varlığını sürdürür.
Nitekim Ahmed Güner Sayar'ın sohbetleri kayda geçirmesi de bu anlayış sayesinde mümkün olmuştur. Daha ilk buluşmada "Kalem kâğıdınız var mı?" diye soran Süheyl Ünver, sözün uçup gitmesini istemeyen, konuşmayı da yazılı kültürün bir parçası hâline getiren nadir kültür adamlarından biridir. Böylece yalnızca kendi hatıralarını değil, bir medeniyetin hafızasını da gelecek nesillere emanet etmiştir.