İstanbul birçok şeyin başkenti olduğu gibi edebiyatın, sanatın, kültürün de başkentidir. Onun bu özelliği, sadece bugüne mahsus bir durum değildir; yakın geçmişte de, uzak geçmişte de böyleydi, gelecekte de böyle olacaktır.
Türk Müzeciliğinin temeli, İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin de başlangıcı olan Mecma-ı Asar-ı Atika’ya (Eski Eserler Koleksiyonu) dayanmaktadır. Osmanlı padişahı Abdülmecid’in 1845’te Yalova seyahati sırasında gördüğü Doğu Roma yazıtlarını İstanbul’a naklettirmesiyle eserler, Ahmet Fethi Paşa tarafından o vakte kadar silah deposu olarak kullanılan Topkapı Sarayı avlusundaki Aya İrini’de toplanmaya başlanmıştır
Sinema salonlarının şehirlerin merkezine yerleşmesi ve şehrin uzak yerlerindeki insanların bu salonları bir eğlence kültürü olarak benimsemesi, uzun vadede hem şehri hem de insanı dönüştüren bir durumdur.
Şehre kilometrelerce uzaktan borularla getirilen suların yanında bir de memba/kaynak/ yeraltı suları bakımından güzelliği ile ün yapmış bir şehirdir İstanbul.
Aslında Osmanlı’da ilk orman fidanlığı, öğrencilerin uygulama yapması için 1894 yılında Halkalı Ziraat Mektebi’nin bahçesinde kurulmuştu. Ancak ülkede başkaca fidanlık bulunmadığından, ağaçlandırma çalışmalarında mecburen fidan yerine tohum kullanılıyordu. Saray bahçelerinin ağaçlandırılması ve konakların süslenmesi bile yabancı tüccarların dışarıdan getirdikleri fidanlarla yapılabiliyordu.
Sultan IV. Mehmed boşuna, "Gönül ne Göksu'ya mâil ne Sârıyâra gider / Sipâh-ı gamdan emin olmağa Hisâra gider…" dememiş. İtiraf edeyim, Boğaz’da hiçbir manzara Rumeli Hisarı kadar tesir etmiyor ruhuma.
O yolu gören İstanbul’dan oralara ulaşan yolları da görür. Yunusla görür, Mevlana’yla görür, Aziz Mahmut Hüdai ile görür, Ebussuud Efendi ile görür, Fatihle görür, Alpaslan ve Selahaddin’le görür.
Zengin sayılmazdı Üsküdar. Bir Erenköy değildi mesela, Fenerbahçe değil, Moda hiç değil... O gariplerin Üsküdar’ıydı...
İstanbul Hz. Âdem’den sonra farklı isimlerce dokuz kere kurulmuş ve yine farklı zamanlarda on bir kez kuşatılmış bir şehir. Latince Makedonya’dan Süryanice Yankoviçe’ye, Sırpça Pozanta’dan Nemse dilinden Kostantinopol’e, Hintçe Taht-ı Rum’dan Osmanlıca İslambol’e kadar değişik adlar almış.
Gün geçmiyor ki, İstanbul hakkında yeni bir çalışma çıkmamış olsun. İşte bunlardan, son çıkanlardan biri, Cevat Özkaya editörlüğünde otuz yedi yazarın imzasının bulunduğu, “İstanbul’un Kültürel Yüzü -Cağaloğlu Sultanahmet Beyazıt”. Adı geçen semtlerin mimari dokusu, gündelik yaşamı, kültür ve sanat etkinliklerinden tutun da gelenek ve göreneklerine kadar birçok husus detaylıca işlenmiş eserde. Bu kitap bağlamında, kitabın editörü Cevat Özkaya ile İstanbul'u, bu muhteşem şehrin kültürel veçhesini konuştuk.
