ERKAM B. EBİLERKAM
Medine’ye ilk hicret edenler arasında yer alan Erkam Bedir, Uhud, Hendek gibi önemli gazvelerin hepsine katıldı. Okuma yazma bildiği için Hz. Peygamber’in vahiy kâtipleri arasında yer alan Erkam, Medine’de zekât memurluğuna tayin edildi.
Rıza SAVAŞ
Prof. Dr., Dokuz Eylül Üni. İlahiyat Fak. Emekli Öğretim Üyesi
16 veya 17 yaşlarında ilk Müslümanlar arasında yerini alan Erkam b. Ebilerkam’ın yaklaşık olarak miladî 595 yılında doğduğunu söyleyebiliriz. Mekke’nin zengin ve ileri gelen ailelerinden biri olan Mahzûmoğullarına mensuptur.
Hz. Peygamber’e katiplik yaptığı rivayetlerini[1] dikkate aldığımızda genç bir delikanlı iken bu işe başlayan Erkam’ın Hz. Peygamber’in vefatına kadar bu görevi yürüttüğünü söyleyebiliriz.
Hz. Peygamber’e sadakatle bağlanarak Safa tepesi eteklerindeki evini onun emrine verdi. Hz. Peygamber, Kabe’ye yakın bu evi tebliğ faaliyeti için çok elverişli bularak merkez haline getirdi. Bu ev, “İslam Evi/Darü’l-İslam” olarak isimlendirildi. Çünkü burada Hz. Peygamber ashabına eğitim verir, inen ayetleri kadın erkek buraya gelen insanlara aktarır ve açıklamalar yapardı. Bu evde çok insan İslam dinine girmiştir. Burası hem bir ibadet hem eğitim öğretim yeri ve hem de İslam’ın insanlara nasıl ulaştırılacağının düşünülüp konuşulduğu bir strateji belirleme mekânı idi.
Darü’l-Erkam’daki faaliyetler hakkında önemli bilgiler içeren bir rivayeti İbn Sa’d’ın şu nakli ortaya koymaktadır: Ammar b. Yasir, şöyle dedi:
“Suheyb’le Darü’l-Erkam’ın kapısında karşılaştım. Ammar ile Süheyb arasında şöyle bir konuşma geçti:
Ammar: Muradın nedir? Ne yapmak istiyorsun?
Süheyb: Sen ne yapmak istiyorsun?
Ammar: Ben Muhammed’in huzuruna girip onun konuşmasını dinlemek istiyorum.
Süheyb: Ben de böyle yapmak istiyorum.
Ammar şöyle devam etti: Bunun üzerine onun huzuruna girdik, Bize İslam’ı anlattı, biz de Müslüman olduk. Sonra o gün burada akşama kadar durduk, sonra akşam gizlice oradan ayrıldık”[2]
Erkam’ın ilk Müslümanlar arasında yer almasından dolayı Hz. Peygamber’in bu evi mekân tutmasının peygamberliğinin ilk yılında olduğu kabul edilebilir. Rasulullah, peygamberliğinin altıncı yılında Hz. Ömer’in Müslüman olmasından sonra Darü’l-Erkam’dan ayrılmıştır. Buna göre Rasulullah, Erkam’ın evini altı yıl kadar bir İslam merkezi olarak kullanmıştır.
Hz. Ömer’in İslam’ı kabul edip bu eve gelmesini anlatan İbn Hişam, burada kadın ve erkeklerden oluşan kırk kadar bir topluluktan bahsederken[3] İbn İshak, Hz. Peygamber’in Kur’an’ı evvela erkeklere sonra da kadınlara okuduğunu kaydetmiştir.[4]
İbn Sa’d, Erkam’ın evini oğluna satılmamak ve miras bırakılmamak üzere vakfettiğini zikretmiş ve bu vakfiyenin metnini eserine almıştır.[5]
Medine’ye ilk hicret edenler arasında yer alan Erkam Bedir, Uhud, Hendek gibi önemli gazvelerin hepsine katıldı. Okuma yazma bildiği için Hz. Peygamber’in vahiy kâtipleri arasında yer alan Erkam, Medine’de zekât memurluğuna tayin edildi.
Ubeydullah ve Osman adında iki oğlu olduğu ve soyunun Osman’dan devam ettiği ve Erkam’ın torunlarının Şam bölgesine yerleştiğini ve burada senelerdir yaşadığını İbn Sa’d bize aktarmaktadır. Osman babasının yedinci müslüman olduğunu söylemiştir.[6]
Erkam, Medine’de hicri 53 yılında vefat etti ve cenaze namazını vasiyeti üzerine Sa‘d b. Ebû Vakkās kıldırdı.
[1] İbn Sa’d, et-Tabakat, I, 269, 274, Beyrut 1968.
[2] İbn Sa’d, et-Tabakat, I, 227, 247.
[3] İbn Hişam, es-Sire, I, 343, Mısır 1955.
[4] İbn İshak, Sire, 128. Konya 1981.
[5] İbn Sa’d, et-Tabakat, III, 243.
[6] İbn Sa’d, et-Tabakat, III, 243.