Esma bir başka gün de Hz. Peygamber’e giderek kadınların özel durumları konusunda bilgi almıştır. Onun bu tavrını takdir eden Hz. Aişe, utanma duygusunun Ensar kadınlarının dinlerini öğrenmesine engel olmadığını belirtmiştir.
Rıza SAVAŞ
Prof. Dr., Dokuz Eylül Üni., İlahiyat Fak. Emekli Öğretim Üyesi
Evs kabilesine mensup bir hanım olan Esma bint Yezid, Hz. Peygamber’e biat eden kadınlardandı. İslam’a ilk giren Medinelilerden olduğu anlaşılan bu hanım, Rasulullah’a biatı konusunda ilklerden olduğunu ifade etmiştir. Esma medeni cesareti, kahramanlığı ve kadın hakları konusundaki duyarlılığı ile adını tarihe kaydettiren hanımlardan biridir.
Kadınlardaki bu olumlu gelişmede Hz. Peygamber’in onların eğitim ve öğretimine özen göstermesini unutmamak gerekir. Bu konuda kaynakların belirttiğine göre Hz. Peygamber kadınları bir arada bulduğu zaman onlara Kur’an okur ve açıklamalarda bulunurdu. Nitekim Esmâ bint Yezid Hz. Peygamber’in kadınlar topluluğuna uğrayıp selam verdiğini söylerken diğer taraftan bazı kaynaklar, Mekke fethi sırasında kendisine biat için gelen kadınlara Hz. Peygamber’in Kur’an okuduğunu zikrederler.[1]
Esma’ya ashap arasında şöhret kazandıran olaylardan biri de onun kadınları temsilen, ashabı arasında oturmakta olan Hz. Peygamber’in huzuruna giderek kadın hakları konusunda veciz bir konuşma yapmasıdır. Bu konuşma metninden bazı bölümleri tarih kitapları muhafaza edebilmiştir. Esma’nın bu konuşmada şöyle dediği nakledilmiştir: “Ey Allah’ın Elçisi! Anam babam sana feda olsun! Kadınlar beni sana elçi olarak gönderdi. Ben arkamdaki Müslüman kadınların elçisiyim. O kadınların hepsi benim şu sözlerimi söylüyorlar ve benimle aynı görüştedirler: Allah seni bütün erkek ve kadınlara peygamber olarak göndermiştir. Biz sana inandık ve uyduk. Biz kadınlar, evlerinizin temeli, şehvetlerinizi tatmin eden ve çocuklarınızın yükünü çeken kimseler olarak evlere kapandık kaldık. Erkekler ise Cuma, cemaat, hastaları ziyaret, cenazelere katılma, Allah yolunda cihad etme ve hac yaptıktan sonra tekrar hac yapma konularında bizden daha fazla haklara sahipler. Siz erkekler cihada çıktığınız zaman mallarınızı korur, elbiselerinizi diker ve çocuklarınızı terbiye ederiz. Ey Allah’ın Elçisi! Saydığım bu ecir ve hayır işlerinde biz kadınlar, erkeklere ortak mıyız?”
Esma bint Yezid’i dinledikten sonra Hz. Peygamber yüzünü orada bulunan arkadaşlarına döner ve şöyle der: “Yaptığı konuşmada dini konusundaki isteklerini bundan daha güzel ifade edip ortaya koyan bir kadın duydunuz mu?” Onlar da duymadıklarını söylediler. Hz. Peygamber, bir daha kadına dönerek şöyle dedi: “Ey kadın! Dinle ve seni elçi olarak gönderen kadınlara şunu bildir: Kadının kocasıyla iyi geçinmesi, onu hoşnut etmesi ve onunla uyumlu olması halinde, o kadın da senin bahsettiğin erkeklerin yaptıkları iyiliklerin tamamı gibi sevap alır.” Bunu duyan Esma tekbir getirerek sevincinden “Lâ ilâhe illallah” cümlesini tekrarlaya tekrarlaya oradan ayrıldı.
Esma bir başka gün de Hz. Peygamber’e giderek kadınların özel durumları konusunda bilgi almıştır. Onun bu tavrını takdir eden Hz. Aişe, utanma duygusunun Ensar kadınlarının dinlerini öğrenmesine engel olmadığını belirtmiştir.
Esma bint Yezid’in Hayber Gazvesi ile Mekke’nin fethine katıldığı, Hz. Peygamber’den sonra katıldığı Yermük Savaşı’nda çadırının direğiyle dokuz Bizans askerini öldürdüğü rivayet edilmektedir.
Şam fetihlerine aktif olarak katılan Esma bint Yezid’in Dımaşk’a yerleştiği ve orada vefat ettiği anlaşılmaktadır. Esma’nın Hz. Peygamber’den seksen bir hadis rivayet ettiğini de burada zikredelim.[2]
Allah rahmet eylesin!
[1] Vakıdi, Meğâzî, II, 850; İbn Sa‘d, et-Tabakât, VIII, 320, 236.
[2] İbn Sa‘d, et-Tabakât, VIII, 319-320; İbn Abdülber, el-İsti‘âb, Kahire 1939, IV, 233; İbnü’l-Cevzî Telkîh, s. 158; İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-ğâbe, VII, 19, 88-89; İbn Hacer, el-İsâbe, IV, 229; el-Halebî, I, 149.