Peygamberimiz (s.a.v.), her alanda olduğu gibi aile hayatında da örnek bir kişiliğe sahipti ve iyi bir eşti: Eşlerine her zaman sevgi ve saygı gösterirdi. Onlarla ilişkilerinde nazik, anlayışlı ve hoşgörülüydü. Eşlerinin fikirlerine değer verir, önemli konularda onlara danışırdı.
Hatice BALİN
Mutlu Aile Mutlu Çocuk Derneği Başk.
Modern ve seküler dünyada mutlu bir aile kurmak ve bunu sürdürebilmek her geçen gün daha da zorlaşmaktadır. Bunun birçok sebebi vardır: yoğun iş temposu, dijitalleşme, bireyselleşme ve değerlerimizin erozyona uğraması gibi. Ancak bu zorluklara rağmen mutlu bir aile olmak imkânsız değildir. Burada önemli olan, bilinçli ve iradeli bir şekilde bu değerlere sahip çıkmaktır. Günümüz koşullarında mutlu bir aile olabilmek için bazı stratejiler geliştirmek gerekmektedir. Literatürde de karşılaşabileceğiniz bu stratejileri, Peygamber Efendimizin (s.a.v.) örnekliğinde yaşamanın önemine dikkat çekmek istiyorum. Peygamberimizin örnekliğini günümüzle karşılaştırmak ve bir değerlendirme yapmak, bu yazının temel amacını oluşturmaktadır. Kıymetli okuyucularımın istifadesine sunuyorum. Peygamberimiz (s.a.v.), her alanda olduğu gibi aile hayatında da örnek bir kişiliğe sahipti ve iyi bir eşti: Eşlerine her zaman sevgi ve saygı gösterirdi. Onlarla ilişkilerinde nazik, anlayışlı ve hoşgörülüydü. Eşlerinin fikirlerine değer verir, önemli konularda onlara danışırdı.
Mutlu bir ailenin temelinde sevgi, saygı, anlayış ve birlikte kaliteli zaman geçirmek yatmaktadır. Peygamber Efendimizin bu konudaki tutumları, günümüz literatürüyle karşılaştırıldığında birçok ortak nokta olduğu görülmektedir. İşte mutlu bir aile için bazı önemli başlıklar:
- İletişim: Açık ve samimi iletişim kurmak
Aile bireyleri birbirini dinlemeli ve fikirlerine değer vermelidir. Sorunlar karşısında suçlayıcı değil, çözüm odaklı olmak gerekir. Peygamber Efendimizin iletişimi güçlüydü ve dinlemeyi bilirdi. Eşlerinin fikirlerine değer verir, onları dikkatle dinlerdi. Hz. Hatice’nin görüşlerine güvenmiş, her zaman ona danışmıştır. Hz. Aişe ile ilmî sohbetler yaparak bilgi paylaşımında bulunmuştur. Aile içi ilişkilerde eleştiri, yargılayıcı tutumlar ve suçlayıcı dil, savunmacı iletişim tarzına yol açabilir. Bu da ilişkilerin sağlıksız olmasına neden olur. Özellikle çiftlerin birbirlerini dinlemeden eleştirmesi, zamanla empati yetilerinin zayıflamasına ve mutsuzluğun artmasına yol açmaktadır. Aile danışma merkezlerine başvuran birçok çiftin temel şikâyeti, “Birbirimizle iletişim kuramıyoruz.” şeklindedir. Bu durum, çocuklarla kurulan iletişime de yansımaktadır (Karadağ, 2025).Sosyal medya ve dijitalleşmenin etkisiyle bireyler yüz yüze iletişimden uzaklaşmakta ve bu da toplumsal yalnızlığı beraberinde getirmektedir (Karagülle & Çaycı, 2014).
2. Sevgi ve Saygı:
Sevgimizi göstermekten çekinmemeliyiz. Allah Rasûlü de sevgisini göstermede cömertti. Farklılıklara saygı duymalı, küçük jestlerle büyük etkiler oluşturabiliriz. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) sevgi ve şefkatle yaklaşır, eşlerine güzel sözler söylerdi. Hz. Aişe’ye “Ya Aişe” diyerek hitap eder, sevgisini dile getirirdi. Onlarla şakalaşır, birlikte vakit geçirirdi. Mutlu ve sağlıklı evliliklerin temeli sevgi ve saygıdır. Erich Fromm’a göre “üretici sevgi”, sadece bir duygu değil; emek, sorumluluk ve karşı tarafın gelişimini gözeten aktif bir süreçtir. Fromm’un dört temel ilkesi: İlgi: Sevilen kişinin mutluluğu için çaba göstermek. Sorumluluk: Onun ihtiyaçlarına duyarlılık göstermek. Saygı: Onu olduğu gibi kabul edip gelişmesine destek olmak. Bilgi: Gerçek sevgi, karşımızdaki kişiyi tanımayı gerektirir. Derneğimize terapi için başvuran çiftlerden bazıları, sevgilerini göstermediklerini ve birbirlerine saygı duymadıklarını belirtmişlerdir. Sevgi emek ister; çiçeği sevip sulamayan birinin sevgisi ne kadar inandırıcı olabilir?
3. Kaliteli Zaman ve Destek
Bir eş ve babanın ailesine olan ilgisinin en önemli göstergesi, onlarla birlikte vakit geçirmesidir. Hz. Peygamber (s.a.s.), buna îtinâ eder, ne ibâdeti, ne arkadaşlarıyla geçirdiği vakit ne de dünya meşguliyeti buna mani olmazdı. O, ailesi ile birlikte olduğunda, onlarla sohbet eder, hal ve hatırlarını sorar, şakalaşır ve eğitmeye çalışırdı. Esved b. Yezîd anlatıyor: “Âişe’ye (ra), “Hz. Peygamber (s.a.s.) evinde ne yapardı?” diye sordum. Şöyle cevap verdi: “Ailesinin işlerini görür, ezanı duyunca (namaz için dışarı) çıkardı” (B5363 Buhârî, Nafakât,8). Eşler arası dayanışmayı, birbirlerini tamamlayan velinimeti olma meselesi, Peygamberimizin hayatının örnekliğinde görürüz. Ortak etkinlikler yapmak (yemek, yürüyüş, sohbet vs.), cihazlardan uzak durarak yüz yüze zaman geçirmek, birbirinizi desteklemek ve moral vermek. Hz. Peygamber (s.a.v.), ailesiyle zaman geçirmeye büyük önem verirdi. Evin işlerine yardımcı olur, sohbet eder, eşlerinin gönlünü alırdı. Hz. Hatice’nin ona Hira’da destek olması, eşler arası dayanışmanın güzel bir örneğidir. Hz. Aişe ile sohbet eder, onun bilgi ve görüşlerinden yararlanırdı. Peygamberimizin aile yaşantısı; katı hiyerarşiden uzak, danışmaya dayalı ve karşılıklı saygıya önem veren bir yapıya sahipti. Bu model, günümüz evlilikleri için örnek teşkil etmektedir.
Özellikle ilk vahiyde eşi Hz.Hatice’ye sığınması, Hira mağarası sürecinde yine Hz. Hatice validemizin her gün yanına giderek ona destek olması, fedakârlığın, sevgi ve muhabbetin yüceliğini ortaya koymaktadır. Yine yukarıdaki hadîs-i şerîfte, Peygamber Efendimizin aile içi rollerde eşleriyle birlikte her konuda paydaş olduğuna dair güzel bir delil sunulmaktadır. Günümüz toplumunda tartışmalara varan boşanmalara neden olan ev- içi sorumlulukların aslında tek kişinin uhdesine bırakılmadığını Allah Resulü’ nun örnekliğinde görmekteyiz. Peygamber Efendimizin (s.a.v.) aile hayatına baktığımızda, aile içinde katı bir hiyerarşinin bulunmadığını; eşlerin birbirlerinin yükünü paylaşan, karşılıklı istişareye dayalı bir ilişki sürdürdüklerini görmekteyiz. Özellikle Hz. Hatice (r.a.) ile olan evliliğinde bu durum açıkça görülmektedir. Peygamberlik görevi kendisine ilk tebliğ edildiğinde, Efendimiz büyük bir sarsıntı yaşamış; bu süreçte Hz. Hatice onu sükûnetle karşılamış teselli etmiş ve tam bir destekçi olmuştur. Bu örnek, hem duygusal hem de düşünsel dayanışmanın en güzel örneklerinden biridir. Benzer şekilde, Hz. Aişe (r.a.) ile olan ilişkisinde de istişare kültürünün ve karşılıklı saygının hâkim olduğu gözlemlenir. Peygamberimiz, çeşitli toplumsal meselelerde Hz. Aişe’nin fikirlerine başvurmuş, onun bilgi ve görüşlerini dikkate almıştır. Bu yaklaşım, aile bireylerinin sadece ev içi rollerde değil, düşünsel katkılarla da sürece dâhil edildiğini göstermektedir. Dolayısıyla Peygamber Efendimizin aile yaşantısı, toplumsal cinsiyet rollerine dair eşitlikçi ve şefkat temelli bir modeli ortaya koymakta; eşler arasında görev paylaşımı, saygı, danışma ve birlikte karar alma gibi değerlerin öne çıktığı bir ilişki yapısına işaret etmektedir.
4. Empati ve Sınırların Farkında Olmak
Eşlerin birbirlerine dair duyguları anlamaya çalışması, yapıcı eleştirilerde bulunması, aile içinde temel aile kuralları belirlemesi, tutarlı ve adaletli olması, aile içi huzuru ve mutluluğa giden yollardan en önemlisini oluşturur. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), eşlerine karşı adil ve sabırlıydı. Her birine eşit davranmaya özen göstermiştir. Küçük anlaşmazlıklarda dahi kırıcı olmamış, gönül almıştır. Örneğin, Hz. Aişe kıskançlıkla bir kabı kırdığında, onu azarlamamış, “Anneniz kıskandı.” diyerek yumuşatmıştır.
5. Affetmek
Kin tutmak yerine, affetmeyi ve yaşananlardan ders çıkarmayı öğrenmek gerekir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) hataları affeder; eşlerinin mutluluğunu önemserdi. Küçük jestler ve güzel sözlerle sevgi dolu bir ortam oluştururdu.
Sonuç olarak;
Günümüzde, aile yapısını tehdit eden unsurlar giderek artmakta; bu da bazı değer ve hassasiyetlerin zayıflamasına yol açmaktadır. Bu durum, aile içinde çeşitli sorunları beraberinde getirmektedir. Karşılıklı anlayışın ve güzel davranışların hâkim olduğu bir ilişkide, mutlu bir aile yapısına ulaşmak mümkündür. Biz de bu yazıda, Peygamber Efendimizin örnekliğinden yola çıkarak mutlu aile olmanın yollarını anlatmaya çalıştık. Aile bağlarını zayıflatan en büyük etkenlerden biri olan dijital dünyaya değinmeden konuyu ele almamak eksik olurdu. Özellikle son zamanlarda artan aile içi şiddet ve cinayet olayları, zincirleme bir etkiyle toplumu derinden sarsmaktadır. Aynı evin içinde yaşayan ama birbirine yabancılaşan bireyler, sosyal medyada saatler geçirip dışarıya mutlu aile tabloları sunarken, gerçek hayatta yalnızlaşmakta ve birbirlerinden kopmaktadır. Eline telefonu alıp gözünü ekrana kilitleyen, çocuğunun hangi sınıfta olduğunu bile bilmeyen “çok ilgili” ebeveynler, şikâyet ettikleri Z kuşağının bu hâle gelmesinde önemli bir pay sahibidir. Günümüz insanı konforlu bir yaşamı tercih ederken, en küçük hatalarda bile ilişkileri sonlandırmaktadır. Bu durum, sağlıklı ve huzurlu bir aile yapısına ulaşmayı zorlaştırmaktadır. Oysa mutlu bir aile; kusursuz değil, anlayışlı ve destekleyici olan, birlikte gelişen bir yapıdır. Peygamber Efendimizin aile hayatını örnek alarak kurulacak ilişkilerde huzur ve denge daha kolay sağlanabilir. Eşler arasındaki mutluluk, çocuklara da olumlu yansır. Ebeveyn tutumları, çocukların karakter gelişimini doğrudan etkiler. Sağlıksız aile ortamları ise bireylerde kalıcı travmalara neden olabilir. Unutulmamalıdır ki sağlıklı bir ailede yetişen çocuklar sağlıklı bir toplumun temelidir.
Peygamberimizin aile yaşantısı; görev paylaşımı, saygı, istişare ve empati gibi değerler üzerine inşa edilmiştir. Bu değerler, modern psikoloji ve aile danışmanlığı ilkeleriyle de büyük ölçüde örtüşmektedir. Bu yönüyle, O, hem dini hem de bilimsel açıdan evrensel bir aile modeli sunmaktadır.
KAYNAKÇA
Fromm, Erich. (1985). Sevme Sanatı. Çev. Işıtan Gündüz. İstanbul: Say Yayınları
Fromm, Erich. (2003). Sahip Olmak ya da Olmak. Çev. Aydın Arıtan. İstanbul: Arıtan Yayınevi
Diyanet – Hadislerle İslam: https://www.diyanethaber.com.tr/es-ve-baba-olarak-hz-peygamber
Karadağ, Şule. (2025).
Karagülle, A. E., & Çaycı, B. (2014). AĞ TOPLUMUNDA SOSYALLEŞME VE YABANCILAŞMA. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 4(1), 1-9.